Dòng Thánh Tâm Huế, Việt Nam Online

Giáo dục sinh thái: Ý nghĩa nhân bản của sinh thái học

Chủ nhật - 17/09/2017 19:17
CSC - Đề tài này mời gọi chúng ta xem xét lại ý nghĩa nhân học của một nền sinh thái khi đối diện với những khủng hoảng trong những khía cạnh đa diện của nó với một cách thức ưu tiên cho giáo dục thông qua việc hồi phục ngành nhân học toàn diện, việc đào luyện đạo đức và nỗ lực cho một hệ sinh thái của đời sống hằng ngày.

800px COLOURBOX2362945

Đề tài này mời gọi chúng ta xem xét lại ý nghĩa nhân học của một nền sinh thái khi đối diện với những khủng hoảng trong những khía cạnh đa diện của nó với một cách thức ưu tiên cho giáo dục thông qua việc hồi phục ngành nhân học toàn diện, việc đào luyện đạo đức và nỗ lực cho một hệ sinh thái của đời sống hằng ngày.

Sinh thái học tôn trọng bản chất con người

Trong viễn tượng của một nền sinh thái học toàn diện, Đức Thánh Cha Phanxicô đã nhấn mạnh đến vai trò trung tâm của con người. Trở lại với Đức Benedicto XVI, người đã xác định ý nghĩa nhân bản của sinh thái học chứng minh sự cần thiết phải tôn trọng bản chất tự nhiên: “sinh thái học con người nhấn mạnh đến một điều gì đó rất sâu sắc: mối liên hệ thiết yếu giữa sự sống con người với luật luân lý đã được ghi khắc trong bản chất của nó, một mối tương quan không thể thiếu để có thể tạo nên một môi trường tốt đẹp hơn.

Vì chất lượng cuộc sống

Từ quan điểm nhằm phát triển con người bền vững, Đức Thánh Cha nhận thấy chúng ta cần xác định rằng một sự tốt đẹp toàn vẹn hơn được làm nên từ chất lượng của đời sống con người và ngài muốn nói đến việc phân tích những không gian nơi con người đang sống. Môi trường sống của chúng ta sẽ ảnh hưởng đến cách nhìn về cuộc sống, cách thức chúng ta cảm nhận và hành động. Cùng lúc đó, trong phòng, trong nhà, nơi làm việc và trong khu vực của chúng ta, chúng ta sử dụng môi trường để diễn tả căn tính của mình (số 147). Đức Thánh Cha cũng chỉ ra nhu cầu cần thăng tiến một căn tính hạnh phúc và thống nhất bao gồm cả môi trường mà nơi đó con người hiện hữu. (số 145-147)

Con người - Nhân vật chính đầy mâu thuẫn

Thông điệp đáng chú ý Laudato si’ dẫn chúng ta đến với những con người nhạy cảm nhưng lại có khuynh hướng đầy dẫy những mâu thuẫn. Chúng ta đón nhận hoa trái của việc trồng trọt và đảm đương công việc chăm sóc cho khu vườn của thế giới (St 2,15). Mặt khác, bởi nguyên tội, chúng ta lại trở nên những kẻ thống trị và hủy hoại gia tài đã nhận được. Trách nhiệm đối với trái đất được ngầm hiểu khi con người được ban tặng trí thông minh và tự do, tôn trọng các quy luật tự nhiên và sự cân bằng mỏng manh giữa các sinh vật trong thế giới này (số 68). Không may khi quan sát thực tại, chúng ta nhận thức được rằng khuynh hướng thống trị hướng chiều về chủ nghĩa tiêu thụ ngày càng gia tăng.

Thảm họa của chủ nghĩa tiêu thụ

Sau khi Thông điệp được xuất bản, một tờ báo Ý được phát hành mang tựa đề: “Laudato si’, một thông điệp của Đức Thánh Cha phản đối chủ nghĩa tiêu thụ”. Ngài chỉ ra rằng như một cơ chế bắt buộc đặt ra bên lề những sản phẩm của nó, hoàn toàn không quan tâm đến thiện ích chung. Trong thực tế, Đức Thánh Cha nhắc lại: “Chủ nghĩa tiêu thụ đầy ám ảnh là phản ảnh cách nhìn chủ quan của mô hình kinh tế - kỹ trị” (số 203). Nó làm cho mọi người tin rằng họ thực sự tự do khi họ được tự do tiêu thụ. Nhưng đó chỉ là một sự tự do sai lầm. Trong khi đó trên thực tế, điều này chỉ có được nơi một số ít người đang nắm giữ sức mạnh kinh tế và tài chính (số 204).

Gia tăng dân số và chủ nghĩa tiêu thụ

Một lời cáo buộc mạnh hơn nữa liên quan đến những chính sách về “sức khỏe sinh sản” do một số quốc gia đề nghị nhằm giảm thiểu tỉ lệ sinh con. Chúng ta có thể chứng minh được rằng sự phát triển dân số hoàn toàn tương hợp và hỗ trợ cho sự phát triển toàn diện. Đổ lỗi cho gia tăng dân số để chọn lựa chủ nghĩa tiêu thụ của một số người không phải là cách thức đối diện với các vấn đề.

Nguồn gốc nhân bản của cuộc khủng hoảng

Trong chương 3, Đức Thánh Cha đã mô tả nguyên nhân của sự mất cân bằng sinh thái ngày nay trên toàn thế giới. Tựa đề đã chỉ ra điều đó: “Nguồn gốc nhân bản của sự khủng hoảng sinh thái”. Con người ở đâu trong tình hình cần phải thay đổi tận căn này? Đâu là tâm điểm của cuộc khủng hoảng. Đức Thánh Cha đã chỉ ra “mô hình kỹ trị”, ngài mời gọi chúng ta suy tư (số 101). Ở đây, có thể tìm thấy một khía cạnh khác trong những mâu thuẫn của con người. Thật thế, một mô hình kỹ trị được tổ chức tốt có thể đem lại nhiều điều phi thường và tốt đẹp hơn cho chất lượng cuộc sống con người. Nhưng cùng lúc đó, nó cũng đem lại cho những ai đang nắm giữ tri thức và sức mạnh kinh tế một sự thống trị rộng lớn trên toàn thể nhân loại (số 102-104).

Tập trung vào con người thái quá

Đức Thánh Cha cũng chỉ ra rằng cội rễ của cuộc khủng hoảng sinh thái nằm ở việc tập trung thái quá vào chính mình làm suy giảm các mối quan hệ xã hội và tương quan của con người với thế giới. Con người có khuynh hướng coi mình là ông chủ tuyệt đối. Sự thiếu hiểu biết về nhân học Kitô giáo đã khiến họ tuyên bố quyền làm chủ trên toàn thể và có tham vọng thay thế cả Thiên Chúa. Họ không chỉ hành động chống lại chính mình mà còn kích động cho tạo thành phải nổi giận (số 116-117). Chúng ta không thể đòi hỏi con người phải hướng về thế giới nếu họ không nhìn nhận chính mình và không đánh giá đúng những năng lực hiểu biết, ý chí, tự do và trách nhiệm của chính họ. Tình huống này có thể xem là một thách thức thật sự , một lời mời gọi giải phóng tất cả tiềm năng của mỗi người. Đây là một tiến trình có thể làm được ngang qua giáo dục.

Con đường giáo dục

Để có thể thu tóm được ý nghĩa nhân học của hệ sinh thái, chúng ta cần phục hồi một nền nhân học toàn diện, giáo dục các giá trị luân lý và giáo dục sinh thái trong đời sống hằng ngày dẫn đến việc thay đổi lối sống.

Phục hồi một nền sinh thái học toàn diện

Cần thiết phải phục hồi một nền sinh thái học toàn diện, bằng việc kết hợp những kiến thức chuyên môn đa diện và những truyền thống văn hóa khác nhau, vượt qua tầm nhìn bị phân mảnh đã dẫn đến việc sử dụng những phương thức kém hiệu quả và tạo ra những hình thức mất cân bằng khác. Điều đó đòi hỏi một hành trình đào luyện được xem xét trong một cách thức hòa điệu với tất cả những chiều kích của con người trong sự tương tác với tạo thành. Đối với các Kitô hữu, điều này có nghĩa là nỗ lực tái lập lại quà tặng đã được Thiên Chúa Cha trao phó cho họ để sống như những người quản lý có trách nhiệm. Vì thế, phải lưu tâm đến việc chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta.

Giáo dục về thân xác

Trong viễn tượng của một nền nhân học toàn diện, Thông điệp nhắc nhở chúng ta về vấn đề giới tính, mời gọi chúng ta chấp nhận cơ thể, chăm sóc và tôn trọng những ý nghĩa của nó. Chấp nhận giới tính của bản thân là nền tảng cho việc hiểu biết chính mình trong tương tác với những người khác. Trong cách thức này, chúng ta có thể đón nhận cách vui vẻ những nén bạc đặc biệt của người khác, là sản phẩm của Đấng Tạo Hóa và nhờ đó làm phong phú cho nhau. Thái độ muốn xóa bỏ những khác biệt về giới tính là vì chúng ta đã không biết cách đối diện với chính mình một cách lành mạnh. (số 155)

Giáo dục các giá trị đạo đức

Tiến bộ công nghệ cung cấp cho con người những năng lực phi thường có thể được sử dụng cho điều tốt lẫn điều xấu. Để có thể đối diện với những thách thức này một cách đúng đắn thì việc giáo dục các giá trị đạo đức là cấp bách để những giá trị này cũng được lớn lên cùng với những tiến bộ công nghệ. Nền giáo dục như thế nhằm hình thành một lương tâm chân chính giúp con người nhận ra điều tốt, lựa chọn và sống trong đời sống hằng ngày. Trở lại với việc lựa chọn điều tốt đẹp nghĩa là tái tạo lại bản thân và tìm cách vượt qua những giới hạn của phận người (số 205). Theo nghĩa đó, giáo dục các giá trị đạo đức cũng bao hàm một trách nhiệm đối với xã hội: “Việc mua sắm luôn được xem là một hành vi luân lý chứ không thuần túy là hành vi kinh tế”. Vì thế, “Đề tài suy thoái môi trường luôn là lời mời gọi xem xét lại về cách hành xử của mỗi chúng ta” (số 206).

Giáo dục sinh thái trong đời sống hằng ngày

Để tạo nên ý nghĩa nhân học cho một nền sinh thái, Đức Thánh Cha khẳng định cần thay đổi chiều hướng và mục tiêu đến một lối sống khác. Ngài kêu gọi chúng ta đảm nhận sinh thái học của đời sống hàng ngày. Cần chỉ ra những nơi mà đời sống hàng ngày đã trở nên hỗn độn, để khôi phục lại các mối quan hệ cho phép con người trở nên chính mình và biết chấp nhận người khác (số 147-157). Sinh thái học của đời sống hàng ngày khuyến khích một đời sống đơn giản, có thể cảm nếm niềm vui sâu xa mà không chịu sự ám ảnh của việc tiêu thụ. Đó là trở về với những gì đơn sơ, sống tiết độ, tự do “cho phép chúng ta dừng lại và trân trọng những điều giản dị; biết ơn những năng lực mà cuộc sống đã ban cho chúng ta” (số 222). Giáo dục để sống thanh đạm, khiêm nhường, bình an với mọi người. Nó liên quan đến một quá trình lâu dài đòi hỏi một hành trình đào luyện thích hợp và đồng hành cùng các thế hệ trẻ trong sự tăng trưởng của họ.

Sr. Julia Arciniegas, FMA - Sr. Martha Séïde, FMA

Tác giả bài viết: Sr. Teresa Nguyễn Phương Thùy, FMA chuyển ngữ

Nguồn tin: fmavtn.org

  Ý kiến bạn đọc

Tin mới
Bài đọc nhiều