Dòng Thánh Tâm Huế, Việt Nam Online

Tham vấn tâm lý, tư vấn mục vụ và linh hướng một vài điểm khác biệt để áp dụng vào thực tiễn

Thứ tư - 26/03/2014 20:50
CSC - Huyền nhiệm của phận người luôn thách thức và mời gọi chúng ta đi sâu tìm hiểu và trải nghiệm tìm tòi mới mong có được những câu trả lời đúng phần nào so với yêu cầu.
Hình minh họa
Hình minh họa

Con người là một huyền nhiệm tức là “một hữu thể cá ngã vị, có chủ thể tính, có tự do, tự quyết, tự thực hiện lấy chính mình...”[1]. Do đó cách tiếp cận con người khác rất nhiều cách tiếp cận một sự vật, một vấn đề. Qủa thực cách giải quyết phận người không đơn giản như làm một phép toán, dễ dàng cho ta một kết quả rõ ràng. Huyền nhiệm của phận người luôn thách thức và mời gọi chúng ta đi sâu tìm hiểu và trải nghiệm tìm tòi mới mong có được những câu trả lời đúng phần nào so với yêu cầu. Có lẽ vì vậy mà ba lĩnh vực chúng ta sắp tìm hiểu: tham vấn mục vụ, tư vấn tâm lý và linh hướng cũng e dè đi vào sâu để tìm hiểu và thăng tiến con người cách tốt nhất có thể theo từng lĩnh vực của mình. Bài viết này mong muốn được khai triển hai vấn đề. Trước hết là mong muốn tìm hiểu ba hình thức linh hướng, tham vấn mục vụ và tư vấn tâm lý để trên cơ sở đó cá nhân rút ra những bài học, tìm ra một hướng đi cho công tác mục vụ của bản thân hiện tại và tương lai.

1.                Những điểm nổi bật của tham vấn mục vụ, tư vấn tâm lý và linh hướng

1.1     Về tư vấn mục vụ

Người ta nêu ra khái niệm tư vấn mục vụ, đó là tiến trình “ đối thoại để nâng đỡ và thể hiện những cố gắng để giúp người được hướng dẫn đi vào những thay đổi trong cách sống và cách giải quyết vấn đề
[2]. Từ khái niệm trên chúng ta khó có thể hình dung ra đặc điểm của công tác tư vấn mục vụ là như thế nào. Tất nhiên, mọi công việc tư vấn đều là sự gặp gỡ, chia sẻ và tìm ra giải pháp hay những hướng dẫn cần thiết giữa người tư vấn và người được tư vấn. Thế nhưng vấn đề cơ bản của tư vấn mục vụ là đặt nền tảng trên “giáo huấn của Giáo Hội công giáo”, và khi đó niềm tin của hai người sẽ là điểm gặp gỡ cũng như là cơ sở để vấn đề dược giả quyết. Do vậy, người tư vấn không thể đi ra ngoài đường ray đó vì như vậy vấn đề sẽ chỉ được giải quyết không đúng căn bản và thỏa đáng. Thí dụ: một người đến và đặt ra vấn đề về phá thai, thì người tư vấn phải hiểu rằng giáo huấn của Giáo Hội là không được phép phá thai trừ những trường hợp hết sức đặc biệt. Đó là cái nền tảng và vấn đề chỉ được giải quyết trên nền tảng đó, không có bất kỳ một sự khoan nhượng nào khác.

1.2     Về linh hướng

Nếu như tư vấn mục vụ là giải quyết vấn đề dựa trên nền tảng giáo huấn của giáo hội thì đặc điểm nổi bật cuả linh hướng là vấn đề đồng hành thiêng liêng. Điều này liên quan đến vấn đề mối quan hệ giữa người linh hướng và được linh hướng. Mối quan hệ đó phải làm sao để người được linh hướng tin tưởng để giãi bày những vấn đề về đời sống thiêng liêng của mình, những vấn đề dường như rất khó nói vì hệ lụy của nó. Do vậy, người hướng dẫn thiêng liêng sẽ phải giữ nguyên tắc là không được bỏ phiếu trong bất kỳ quyết định gì của người được linh hướng cũng như việc giữ bí mật linh hướng.

1.3     Về tham vấn tâm lý

Nguyên tắc bí mật của linh hướng phần nào được áp dụng trong tham vấn tâm lý, theo đó người người tránh nói ra danh tánh hay những bệnh lý của thân chủ mình. Thế nhưng đặc điểm nổi bật của thâm vấn tâm lý đó là một thái độ chuyên nghiệp trong cách cư xử của người tham vấn.

Nhà tư vấn phải đặt các nhu cầu của mình sang một bên và tôn trọng tối đa các nhu cầu của khách hàng, họ tập trung tối đa để xoay quanh vấn đề của thân chủ. Đó là một quá trình trợ giúp dựa trên các kỹ năng, trong đó một người dành thời gian, sự quan tâm, và sử dụng các kỹ năng của họ một cách rõ ràng và có mục đích để giúp đỡ thân chủ khai thác tình huống, xác định và triển khai những giải pháp khả thi trong giới hạn cho phép, sao cho thân chủ cảm thấy thoải mái nhất sau cuộc nói chuyện mà nhà tư vấn không hề áp đặt những gì họ cho là tốt cho thân chủ
[3]. Có một nguyên tắc mà chúng ta rất nên biết đó là sự chuyên nghiệp trong tham vấn tâm lý. Điều này như là căn cốt cho sự thành công của tiến trình tham vấn. Nói như vậy không có nghĩa là trong các tiến trình linh hướng hay tư vấn mục vụ không cần sự chuyên nghiệp trong công việc, nhưng ở tiến trình tâm lý thì đòi hỏi tuân thủ đó cần nghiêm khắc hơn.

2.                Những điểm khác biệt giữa ba hình thức.

Trên đây người viết đã cố gắng trình bày những đặc điểm nổi bật nhất của ba tiến trình, và trên cơ sở đó chúng ta cùng tìm hiểu về những điểm dị biệt của ba tiến trình trên. Việc tìm hiểu sự khác biệt cũng là cơ hội để giúp chúng ta nhận dạng ra từng tiến trình để từ đó lựa chọn những phương thức phù hợp cho vấn đề. Tuy nhiên, cần phải nói ngay rằng: rất nhiều trường hợp người tham vấn có thể đụng phải cùng lúc cả ba tiến trình cần giải quyết trong một vấn đề mà người thân chủ mang đến, ngay cả khi đó thì việc phân biệt cũng không phải là thừa vì nhờ đó mà ta tìm ra hướng đi cho từng vấn đề, và có những điều không thuộc phạm vi hay chuyên môn của mình thì phải hướng dẫn đến một người có chuyên môn để giải quyết. Trong phạm vi bài viết ngắn này người viết chỉ có thể đưa ra hai điểm khác biệt cơ bản đó là về mục đích và vai trò của các loại hình đã nêu ra.

2.1     Mục đích

Trong khi công việc tư vấn mục vụ của các nhà tư vấn nhắm đến mục đích “giúp người được tư vấn giải quyết vấn đề của họ làm sao trung thành với sứ điệp của Đức Giê-su, sứ điệp Tin Mừng và giáo huấn của Giáo Hội
[4]. Bên cạnh đó thì linh hướng lại nhắm một mục đích khác hơn đó là “ giúp đỡ cho người thụ huấn lớn lên trong đời sống thiêng liêng và hiểu sâu sắc hơn mối tương quan của họ với Thiên Chúa”[5]. Người thụ huấn sẽ được giúp đỡ và đồng hành để khảo sát những hoạt động của Thiên Chúa trong cuộc đời và đặc biệt là trong giây phút hiện tại. Mặt khác, tiến trình tham vấn tâm lý dường như có một mục đích rất đặc biệt của mình, đó là “một quá trình dựa trên sự tương tác giữa nhà tham vấn và thân chủ, nhằm giúp thân chủ khám phá, khơi dậy những tiềm năng vốn có của họ để họ có đủ sức mạnh tự giải quyết vấn đề của chính mình.[6]Rõ ràng là cả ba tiến trình đều mong muốn giải quyêt những vấn đề con người nhưng khi nhìn vào mục đích thì chúng ta đã thấy sự khác nhau cơ bản. Sự khác biệt này cũng đồng nghĩa kéo theo khác biệt về tiến trình mà chúng ta có thể hình dung ra của mỗi tiến trình. Điểm khác biệt tiếp theo chúng ta cùng đề cập là về vai trò của người tư vấn.

2.2     Vai trò của người tư vấn.

Chúng ta cùng thông nhất tên gọi cho cả ba tiến trình là người tư vấn. Người tư vấn có thể hiểu cách đơn giản là người được tín nhiệm và tin tưởng để được người ta đến chia sẻ những vấn đề khó khăn trong cuộc sống của họ để họ mong tìm một cách giải quyết đúng đắn và tốt đẹp. Tuy rằng nhận định chung có thể là như vậy, nhưng vai trò vẫn có sự khác biệt nào đó.

            Theo đó thì ở tiến trình linh hướng, người hướng dẫn phải có những vai trò như: “thuyết phục người thụ huấn nói về những vấn đề của bản thân. Đồng thời giúp họ giảm bớt cảm giác tiêu cực, băn khoăn trong hiện tại. Và đặc biệt là cùng với họ phân tích lượng giá hoặc cung cấp những thông tin về vấn đề mà người thụ huấn gặp phải”.
[7]Còn ở tiến trình tư vấn mục vụ, tư vấn viên đóng vai trò hiện diện như một sự nâng đỡ cần thiết cho thân chủ, đồng thời lắng nghe để thấu hiểu và khéo léo đề xuất ra những giải pháp căn bản và hữu hiệu nhất có thể để giúp đỡ họ. Mặt khác, ở tiến trình tham vấn tâm lý thì “người tư vấn cần có vai trò là một người hiểu rõ diễn biến tâm lý của con người ít nhất là theo khoa học tâm lý, để từ đó khai thác những suy nghĩ cảm xúc và hành vi của họ, đồng thời có kỹ năng để ứng phó hữu hiệu với những khó khăn nhằm mục đích cải thiện cuộc sống cho thân chủ của mình”.[8]Như vậy, vì là ba tiến trình khác nhau nên vai trò của người hướng dẫn trong ba tiến trình của tham vấn tâm lý, tư vấn mục vụ và linh hướng cũng khác nhau. Tuy rằng vẫn có những vai trò chung như sự hiện diện, sự lắng nghe và thấu hiểu những vấn đề của con người, mặc dù vậy sự khác biệt cơ bản về vai trò nằm ở trong tiền trình chúng ta áp dụng cho từng loại đối tượng. Do đó người tư vấn cần phải luôn xác định vai trò của mình trong từng trường hợp cụ thể mới hy vọng chúng ta hoàn thành tốt công việc của mình trong trách nhiệm một người được trao gửi niềm tin và hy vọng cho con người sống trong thời đại bất an này.

Đến đây, người viết rất muốn được bày tỏ những cảm nghiệm bản thân hay nói đúng hơn là những ước nguyện và tâm tư của bản thân trong việc tìm cho mình một hướng đi phù hợp nhất dựa trên những gì đã học để phục vụ cho công việc mục vụ của mình.

3.                Những nguyên lí mà bản thân nghĩ sẽ thiết thực để áp dụng cho công việc mục vụ 

3.1     Sự thấu cảm

Người ta thường nói đến sự thông cảm trong cuộc sống, “cảm thông để vơi đi nỗi đau khổ, cảm thông là tiền đề cho các giá trị nhân bản, cảm thông để biến những tật xấu nhỏ nhặt thành những điều đễ thương riêng...
[9]Tuy nhiên, có lẽ đối với người viết cảm thông chỉ là mới hiểu hoàn cảnh của thân chủ, và hơn chút nữa có thể là cảm thấy bối rối, đau khổ trước hoàn cảnh mà thân chủ gặp phải. Còn ở đây tôi muốn nói đến sự thấu cảm, trong cả ba trường hợp của bài học, là khả năng chia sẻ cảm xúc với thân chủ bằng cách đặt mình vào chỗ mà họ đang đứng, để có thể nhìn đời theo cách của họ, cảm được điều họ cảm, hiểu được điều họ hiểu. Điều đó giúp cho tôi ý thức được tôi đang giúp chính mình chứ không phải giúp một người nào đó, có như vậy tôi mới tránh hoặc không bao giờ nói những lời tổn thương hay đưa ra những lời khuyên thiều thực tế. Thí dụ như trước mặt tôi là một người nghèo đúng nghĩa cả về vật chất lẫn tri thức, chị chia sẻ với tôi nỗi niềm của chị về nỗi khổ miếng cơm manh áo, làm sao đủ tiền mấy đứa con học hành, làm sao lo lắng cho gia đình mà vẫn chu toàn việc đạo đức với Chúa. Vấn đề của tôi lúc này không đơn giản chỉ là lời nói: tôi biết, tôi hiểu hoàn cảnh của chị, rồi cho chị một vài lời khuyên là cố gắng làm ăn thế này thế nọ, hay là tôi có thể chê trách họ không biết làm ăn...Đứng trước một phận người trước tiên có lẽ cần nơi tôi một cái nhìn thấu cảm. Tôi phải đặt tôi vào cảnh nghèo, những lo toan của cuộc sông gia đình, những vất vả của những bươn chải trong cuộc sống từ đó mới hy vọng cảm nghiệm được những lời người ta đang nói với mình. Lời khuyên hay giải pháp nếu có và chỉ có được từ trong những cảm thấu đó mà thôi. Bằng không tôi cũng chẳng hơn gì những chiếc radio hay một trang báo chuyên lo trả lời những thắc mắc với thời lượng được ấn định sẵn. Và từ thái độ cảm thấu đó dễ đưa tôi tới một thái độ đón nhận tha nhân.

3.2     Đón nhận tha nhân

Trong vai người tư vấn tôi cần nhớ tôi tương quan với tha nhân không phải như một vị thẩm phán với tội nhận. Thái độ đón nhận thân chủ theo tôi là tránh việc dán nhãn cho họ. Điều mà rất dễ xảy ra đối với tất cả chúng ta. Tôi ý thức rằng trong vai trò của nhà tư vấn người ta đến với tôi vì niềm tin tưởng để họ giãi bày tất cả những suy nghĩ, băn khoăn và có khi là cả những tội lỗi thầm kín của họ nữa. Và nếu tôi vội xé một cái nhãn có sẵn mà dán cho họ thì có lẽ kết cục chẳng thể giải quyết được bất cứ chuyện gì. Điều này nhắc nhở tôi ý thức về việc tôn trọng thân chủ là một con người có giá trị, bất kể địa vị hoặc thái độ tích cực hay tiêu cực của họ. Tuy nhiên, chấp nhận theo tôi cũng không có nghĩa là tán thành mọi ý kiến của thân chủ mà là tôn trọng họ và tìm giải pháp. Thí dụ như thân chủ đến mang theo ý kiến được phá thai, thì ta không thể tán thành nhưng cũng không thể vội vàng cho họ là thiếu hiểu biết, vô đạo đức... mà phải chấp nhậ sự thiếu hiểu biết của họ và giải thích và cùng họ tìm giải pháp phù hợp. Việc đón nhận đó sẽ giúp cho thân chủ khỏi sự sợ hãi và tạo được mối tương quan ngày càng “ấm cúng” hơn. Mặt khác, đón nhận thân chủ như họ là sẽ giúp tôi nhìn xa hơn diện mạo bên ngoài của con người. Và điều này còn là chỉ dẫn đưa tôi đến sự chân thành đối với thân chủ và với công việc.

3.3     Sự chân thành

Chân thành trong tư vấn là gì? Đó là thái độ quan tâm thực sự của tôi đối với thân chủ chứ không phải là đeo mặt nạ để làm ra “có vẻ quan tâm”. Qủa vậy, trong quá trình làm việc con người của tôi phải nhất quán từ trong thái độ và suy nghĩ đến cảm xúc và hành vi. Tôi không thể miệng thì nói “chào mừng bạn” mà mặt thì buồn não nề. Hay tôi đang đồng cảm với nỗi đau mất con của thân chủ mà mắt lại sáng với cảm xúc của riêng mình. Bộc lộ cảm xúc trung thực là tiếng nói từ trái tim và tiếng nói đó có sức mạnh lay động trái tim người khác, đồng thời giúp cho thân chủ cảm nhận được sự chân thành của tôi và đó cũng như là một linh dược chữa trj những đau khổ, thất bại, mất mát của con người. Vì suy cho cùng, nỗi đau được ai chia sẻ nó sẽ vơi đi rất nhiều. Giữa muôn vàn nỗi đau của kiếp người hy vọng tôi và bạn là những người chia sẻ được phần nào với họ.

Như người viết đã từng đề cập ở đầu bài, con người là một huyền nhiệm và luôn là vậy. Do vậy con người không thể giải quyết như một vấn đề. Huyền nhiệm của phận người là nỗi ưu tư của bao nhiêu triết gia, nhà tâm lý học, các nhà tôn giáo.. Tất cả đều muốn có gắng góp phần đưa ra giải đáp cho chính mình và cho tha nhân. Những lý luận và phương pháp được đưa ra đã góp phần không nhỏ để hiểu về con người, nhưng có lẽ muôn đời phương pháp cũng mới chỉ dừng lại ở một phần nào đó mà thôi. Điều căn bản mà người viết muốn nói đó là phải thấu hiểu tha nhân của mình bằng trái tim, một trái tim mở rộng. Chỉ có thể là sự thấu cảm, lòng đón nhận và sự chân thành tự đáy lòng chúng ta mới hy vọng tiến sâu hơn đến nhu cầu giải quyết phận người. Và cũng chỉ khi đó các phương pháp, những tiến trình mang tính chuyên nghiệp mới tìm được mảnh đất sống thực sự. Đó là tất cả những gì người viết mong ước và sẽ cố gắng biến thành hiện thực càng nhiều càng tốt trong sứ vụ của mình.
 
 
 

[1] http://daichungvienvinhthanh.com/2011/10/14/h%E1%BB%99i-nh%E1%BA%ADp-van-hoa-v%E1%BA%A5n-d%E1%BB%81-hay-huy%E1%BB%81n-nhi%E1%BB%87m/
[2] Ric-hardp. Vaughan, SJ, Tư vấn mục vụ những kỹ năng cơ bản, NXB Tôn giáo, tr 17.
[3] ww.hieuhoc.com/khoahochay/chitiet/tu-van-tam-ly-nghe-moi-danh-cho-thoi-dai-cong-nghiep
[4] Xc tài liệu giảng dạy của giáo sư, phần tư vấn mục vụ
[5] Ric-hardp. Vaughan, SJ, Tư vấn mục vụ những kỹ năng cơ bản, NXB Tôn giáo, tr 23
[6] Ibid
[7] Xc tài liệu giảng dạy của giáo sư, phần tư vấn mục vụ
 
[8] http://thamvantamly.net/101/Tu-van-tam-ly-hon-nhan.htm
[9] Nguyễn Thái Hợp, OP, Hãy để họ lớn lên, Đức tin và văn hóa, 2005, tr 214.

Tác giả bài viết: vẹn

Nguồn tin: CSC

  Ý kiến bạn đọc