Trường Trung, Tiểu học Chơn-Phước Phượng của Dòng Thánh Tâm (Sacré Coeur) tại Tam-Tòa, Đồng Hới. Đối với các nhà truyền giáo, việc rao giảng Tin Mừng luôn luôn đi kèm với các công tác chấn hưng xã hội mà trong đó vấn đề xây dựng trường học, tổ chức giáo dục cho con em trong họ đạo là một trong những công tác trọng yếu. Có nhiều vị linh mục chú trọng đến xây cất trường học cho giáo dân đôi khi ưu tiên hơn cả việc xây dựng thánh đường.

Năm 1945, linh mục Lê Văn Thành (anh của linh mục Lê Viết Phục, Dòng Chúa Cứu Thế ở Huế) làm phó xứ cho linh mục Morineau, tức cố Trung, sau đó lên thay cố Trung ở cương vị chính xứ tại giáo xứ Tam Tòa. Năm 1948 cha Thành đi làm tuyên úy quân đội và linh mục Simon Hoàng Văn Tâm được đổi đến thay cho linh mục Lê Văn Thành để làm chính xứ ở đây. Sáng kiến thành lập một trường trung học tại giáo xứ Tam-Tòa chung cho toàn thị xã Đồng Hới và tỉnh Quảng Bình có lẽ là sáng kiến của linh mục Hoàng Văn Tâm.

Trước đây ở vị trí đầu làng Đồng Mỹ kế cận với thành Đồng hới có một cơ sở giáo dục do linh mục Morineau xây cất năm 1940 sau khi ngài xây xong thánh đường Tam Tòa. Khu trường này gồm một dảy nhà dài bốn phòng tường xây gạch rất kiên cố trên nền bằng đá tảng có tên là Trường Tiểu học Sainte Marie. Ở bên kia đường cách kho xăng của cụ Bát Viếng tức Hoàng Liễn là một dảy nhà khác của ông Nguyễn Đệ, Chánh văn phòng của Quốc Trưởng Bảo Đại, cũng được linh mục Morineau thuê lại để làm trường học vì địa điểm kia không đủ chỗ. Trường dạy cả tiếng Pháp lẫn tiếng Việt do một số giáo viên người Pháp và Việt như thầy Tống Văn Sơn, thầy Đoàn, cô Thư v.v... Sau khi Nhật đảo chính Pháp (9.03.1945), người Nhật dùng trường này để đặt bộ chỉ huy còn bộ phận truyền tin thì họ đặt ở vườn dương bờ sông nhà cụ Nguyễn Hoàn (thân phụ của ông Nguyễn Đức Thạnh hiện ở Georgia).

Trước khi nói về Trường Trung Học Chơn Phước Phượng, một cơ sở giáo dục của Dòng Thánh Tâm tại Tam Tòa, Đồng Hới, thiết tưởng cũng nên biết qua về sự hình thành và đường lối tu đức của Dòng này mà Dòng mẹ được đặt tại Huế.

Năm 1924, được sự chấp thuận của Bộ Truyền Giáo ở Tòa Thánh Vatican, Đức Giám Mục Eugène Allys (tên Việt Nam là Lý, 1852- 1936) đã lập tại Giáo Phận Huế một dòng nam lấy danh xưng là “Dòng Anh Em Hèn Mọn Rất Thánh Trái Tim Đức Chúa Giêsu” thường gọi tắt là Dòng Thánh Tâm (Sacré Coeur). Mục đích của Dòng này chuyên lo vấn đề giáo dục trẻ em, nhất là trẻ em trong các giáo xứ và cũng nhằm đào tạo các vị thầy giảng lo việc giảng đạo cho người tân tòng. Trụ sở chính của Dòng đặt tại Phường Đúc tức làng Trường An, phía tây nam cách kinh thành Huế khoảng 6 km, nay thuộc làng Dương Xuân Hạ. Cơ sở xây cất của Dòng tiên khởi do linh mục Hồ Ngọc Cẩn lúc bấy giờ làm cha sở giáo xứ Trường An phụ trách. Linh mục Hồ Ngọc Cẩn sau đó được cử làm Bề Trên Tu viện Thánh Tâm với 25 vị tu sĩ tiên khởi. Dòng tuần tự phát triển khắp Giáo phận Huế như ngày 20-8-1932 khánh thành tư thục Thánh Giuse ở Phủ Cam. Ngày 8-9-1932 thành lập trường Sohier tại Xuân Long (Huế) nhưng được một thời gian về sau cơ sở này đóng cửa. Tháng 11- 1933, Dòng có thêm một cơ sở giáo dục là trường Lại Ân ở huyện Phú Vang, Huế.

Năm 1935, Tòa Thánh cử Linh mục Hồ Ngọc Cẩn làm Giám Mục Bùi Chu và tháng 4 năm 1935, linh mục Trần Văn Phát được cử làm Tu viện trưởng Dòng Thanh Tâm. Linh mục Trần Văn Phát cũng có lúc đã làm Phó Xứ Giáo Xứ Tam Tòa (1916-1921). Tháng 11 năm 1946, Dòng có lúc tản cư ra Ba Canh nằm trên ranh giới giữa Quảng Trị và Quảng Bình rồi năm 1948 lại hồi cư về Huế. Trong thời gian linh mục Trần Văn Phát nhậm chức Tu viện trưởng, linh mục có soạn một bản “Hiến pháp” của Dòng nhằm chuẩn bị cho Dòng những bước tiến vững chắc về sau. [13]

Trong năm 1948, do sự thỉnh cầu của linh mục Simon Hoàng Văn Tâm, Dòng Thánh Tâm chuyển một số bộ phận ra Quảng Bình thiết lập một cơ sở mới tại Tam Tòa gồm có một chi nhánh tu viện và một cơ sở giáo dục gồm hai bậc tiểu học và trung học có tên Trường Trung Tiểu Học Chơn Phước Phượng, tức là lấy danh xưng của Chơn Phước Mathêô Nguyễn Văn Phượng vốn là trùm hạt Quảng Bình đã tử vì đạo tại Đồng Hới ngày 26-5-1861 mà đặt cho trường và địa điểm của Trường Tiểu Học Sainte Marie trước đây được chọn để xây dựng cơ sở này. Một tòa nhà hai tầng cũng đã được Dòng xây dựng quay lưng lại với dòng sông Nhật Lệ phối hợp với dãy nhà cũ như hình chữ L với một cột cờ cao vút dựng lên ở giữa sân trường cùng với một cái sân bóng chuyền hấp dẫn rất nhiều học sinh và các đoàn thể thanh niên, quân đội đến chơi bóng.

Trong số các sư huynh đến dạy học tại trường này gồm có sư huynh Laurent (Trần Văn Đàng) làm Hiệu Trưởng, và các sư huynh Jérôme, Jean Hoan, Bernard, Matthieu, Tadeo, Bonaventura, Tô-Ma (tức thầy Thiện), Martin (cũng gọi là Mai Thịnh, về sau bị VC bắt tại giáo xứ Phủ Cam trong vụ Tết Mậu Thân 1968 và bị giết), Louis (có tên là thầy Duyên, sau này hồi tục và làm nhân viên hành chánh tại Hạ Nghị Viện Việt Nam Cộng Hòa tại Sài-Gòn), Phanxicô Trung tức Phan-Trung. Các sư huynh trên đây về sau một số vị được Tòa Thánh nâng lên chức linh mục như cha Laurent (sau này trở thành Bề trên Dòng Thánh Tâm), cha Jérôme, cha Jean Hoan, Bonaventura, Bernard (tức cha Ngô Đình Chí hay Chính). Tại cơ sở tu đức này cũng có một số thanh niên vào tu học để tiếp tục làm thầy dạy học hay giúp việc cho các linh mục triều tại các giáo xứ.

Chương trình học áp dụng tại Trường Trung Tiểu Học Chơn Phước Phượng là chương trình Hoàng Xuân Hãn về sau được thay đổi chút ít gồm có tiếng Việt là chính, với các môn ngoại ngữ như tiếng Pháp và tiếng Anh. Các lớp có từ Đệ thất (lớp 6) đến Đệ tứ (lớp 9). Trong các phòng học, học sinh vẫn còn nhớ các khẩu hiệu cắt bằng giấy mầu dán lên tường trên bảng đen như: Tương lai nước nhà do nơi thanh niên, Biết vâng lời sau mới biết điều khiển hoặc các danh ngôn khác như Đường đi khó, không khó vì ngăn sông cách núi, mà khó vì lòng người ngại núi e sông (Lời nói của Nguyễn Bá Học) v.v...

Tuy không có chương trình dạy giáo lý cho học sinh nhưng giữa các giờ học buổi sáng cũng như buổi chiều có người gióng lên ba tiếng chuông nhỏ treo ở gian cuối cùng của dãy nhà cũ gọi là một phút “nhớ Chúa” , và lúc bấy giờ tất cả học sinh và thầy giáo đều đứng lên. Vị thầy giáo cũng là sư huynh xướng lên câu kinh Latinh như sau:
- “Sursum corda” (nghĩa là: Hãy nâng tâm hồn lên).

Tất cả học sinh đáp lại:
- “Habemus ad Dominum”! (nghĩa là: Chúng con đang hướng về Chúa).

Thật sự đa số học sinh lúc bấy giờ không hiểu ý nghĩa câu này nhưng tất cả đều kính cẩn trong phút đó kể cả rất nhiều học sinh vốn có tôn giáo khác như Phật Giáo hay đạo ông bà. Trường Chơn Phước Phượng tuy mở ra ở giáo xứ Tam Tòa nhưng vẫn thu hút rất nhiều học sinh trong toàn tỉnh vì chỉ có đây là nơi mở bậc trung học theo đúng chương trình của Bộ Quốc Gia Giáo Dục mà thôi.

Các sư huynh Dòng Thánh Tâm dạy học tại trường phải nói là những tấm gương mẫu mực của những người hiến thân cho lý tưởng tôn giáo và giáo dục. Ngày nay có rất nhiều người xuất thân từ ngôi trường nhỏ bé này mỗi lần có dịp nhắc lại trường cũ đều nói đến với tất cả tấm lòng mến thương.

Vinc
--------------------------------
(Theo catholicnew)